Kształtowanie postaw przedsiębiorczych młodzieży w rodzinie, szkole i uczelni,[in:] P, H Bieniok

Tags:
Content: Henryk Bieniok Akademia Ekonomiczna w Katowicach Ksztaltowanie postaw przedsibiorczych mlodziey w rodzinie, szkole i uczelni W pierwszej czci opracowania autor definiuje rуne sposoby rozumienia wielu kategorii przedsibiorczoci, koncentrujc si glуwnie na zdefiniowaniu przedsibiorczoci osobistej. W konsekwencji skupia si na podstawowych czynnikach decydujcych o przedsibiorczoci osobistej. Szczegуln uwag powica jednak systemowi wychowawczemu. Prezentuje take wiele sposobуw i porad, jak ksztaltowa przedsibiorczo uczniуw i studentуw w szkole i w czasie studiуw. Pojcie i rodzaje przedsibiorczoci Przedsibiorczo jest wieloznaczn i wielowymiarow kategori ekonomiczn, socjologiczn i psychologiczn, a wic trudn do jednoznacznego zdefiniowania. W znaczeniu ekonomicznym niektуrzy nazywaj tak zaloenie wlasnej firmy po to, aby pracowa ,,na swoim", zamiast u kogo innego. Motywem takiego postpowania jest najczciej ch wyzwolenia si spod dominacji szefa i samodzielne denie do zdobycia majtku. Przedsibiorczo w sensie ekonomicznym polega zatem na procesie rozpoczynania dzialalnoci gospodarczej, a wic na organizowaniu niezbdnych zasobуw i podejmowaniu zwizanego z tym ryzyka w celu uzyskania godziwej zaplaty. Rуwnie w tym znaczeniu H.H. Stevenson, M.J. Roberst i H.J. Grousebeck definiuj przedsibiorczo jako proces polegajcy na deniu do wykorzystania okazji i zaspokojenia swoich potrzeb poprzez stosowanie innowacji bez wzgldu na posiadane zasoby. Idc dalej, mona powiedzie slowami S. Kwiatkowskiego, e przedsibiorczo ekonomiczna to bardzo czsto tworzenie czego z niczego, a wic powolywanie do ycia firmy lub realizacja jakiego przedsiwzicia bez wystarczajcego kapitalu. Mona zatem paradoksalnie powiedzie, e czynnikiem niejako wymuszajcym przedsibiorczo ekonomiczn jest inicjatywa i odwaga tworzenia przedsibiorstwa mimo braku lub niedostatku rodkуw finansowych. Odbywa si to czsto w momencie utraty pracy i groby stania si bezrobotnym, ktуry wymusza podjcie dzialalnoci na wlasny rachunek. 1
Warunkiem koniecznym i pierwotnym przedsibiorczoci ekonomicznej polegajcej na utworzeniu wlasnego przedsibiorstwa jest posiadanie wczeniej przez wlaciciela przedsibiorczoci osobistej. Jest to skomplikowana kategoria socjologiczna i psychologiczna odnoszca si jednak nie tylko do dzialalnoci gospodarczej. W dzisiejszym wiecie pogoni za sukcesem, przedsibiorczo osobista jest potrzebna w kadej ludzkiej dzialalnoci, a wic nie ogranicza si ona jedynie do przedsibiorczoci ekonomicznej. Tadeusz Kotarbiski identyfikuje przedsibiorczo osobist przede wszystkim przez pryzmat osoby pelnej inicjatywy, postrzeganej jako czlowiek wypelniony energi i aktywnoci, ktуry w sposуb samorzutny i energiczny podejmuje oraz uruchamia realizacj rуnych zamierze. Chodzi o to, aby nie czekajc na czyje nakazy, presj lub podszepty, samemu w sposуb twуrczy i energiczny inicjowa nowe, wane i poyteczne przedsiwzicia. Wynika std, e wrуd cech osoby przedsibiorczej T. Kotarbiski wyranie afirmuje inicjatyw i energiczno, ktуre zapocztkowuj i uruchamiaj dane zamierzenie oraz nadaj pierwotnemu pomyslowi cech realnoci. Rуne wspуlczesne slowniki jzyka polskiego oraz slowniki synonimуw bardzo szeroko definiuj przedsibiorczo osobist. Sprowadzaj j do szeregu cech osobowociowych, a w szczegуlnoci do: - zapobiegliwoci, zaradnoci, energicznoci, prnoci, rzutkoci, dynamicznoci, obrotnoci, pracowitoci, wytrwaloci w deniu do celu; - inicjatywy (podejmowania inicjatyw, posiadania ducha inicjatywy), aktywnoci, ruchliwoci w przedsiwziciach, wykorzystywania szans i okazji, gotowoci do podejmowania ryzyka, operatywnoci; - pomyslowoci, pojtnoci, inwencji twуrczej, innowacyjnoci, umiejtnoci radzenia sobie w rуnych sytuacjach; - samodzielnoci, potrzeby osigni; - bystroci, blyskotliwoci, a nawet sprytu. Przeciwiestwem przedsibiorczoci osobistej jest zazwyczaj: bezradno, niezaradno, nieudolno, bierno, lenistwo, ospalo, gnuno, prуniactwo, pasywno, apatyczno, zaniedbanie, asekuranctwo, tchуrzliwo itp. Glуwne czynniki ksztaltujce przedsibiorczo osobist Uwaa si, e przedsibiorczo osobista jest w wikszym lub mniejszym stopniu naturalnym atrybutem kadego czlowieka. Jest cech wrodzon, ktуr mona potem bd to 2
doskonali, bd zaniedba. Wszystko zaley przede wszystkim od naszego wychowania w rodzinie i w szkole, a take od nas samych, czyli od naszej woli i sklonnoci do wysilku, ktуry wkladamy w proces samodoskonalenia i wiadomego uczenia si rуnych proaktywnych i proprzedsibiorczych zachowa. Przedsibiorczo osobista polega na deniu do ciglego wykraczania nie tylko poza standardowe zachowania innych ludzi, ale take poza swoje dotychczasowe osignicia, dowiadczenia i przyzwyczajenia. S to zatem akty spontanicznego samotworzenia nowych i poytecznych, dotychczas niespotykanych zachowa i rozwiza. Skd jednak bierze si ta ponadprzecitna pomyslowo, inicjatywa, aktywno, zaradno, bystro, samodzielno i ch dzialania? Na to pytanie bardzo trudno znale jednoznaczn i peln odpowied. Wyjtkowo wanym i dotychczas nierozstrzygnitym zagadnieniem s czynniki generujce przedsibiorczo osobist, czyli warunki jakie powinny zaistnie, aby mogla pojawi si i rozwija si przedsibiorczo. Istnieje w tym zakresie bardzo wiele teorii, ktуre jednak nie do koca wyjaniaj to skomplikowane zjawisko. Podejmujc trud i zuchwalstwo zwizane z prуb rozwizania tego problemu, pozwalamy sobie zaryzykowa stwierdzenie, e przedsibiorczo osobista (PO) jest funkcj co najmniej kilku istotnych czynnikуw, a mianowicie : PO = F (G, IQ, IE, W, M) Pierwszym czynnikiem nieprzesdzajcym w pelni o przedsibiorczoci osobistej s geny (G). Potomek wielkiego przedsibiorcy i biznesmena nie musi jednak dziedziczy cech swego utalentowanego rodzica, chocia pewne predyspozycje zawsze w jakim stopniu przejmuje. Brak jest znaczcych bada na temat tego, w jakim stopniu cechy te wyksztalcaj si u poszczegуlnych potomkуw. Niektуrzy szacuj, e wplyw cech dziedzicznych na pуniejsze zachowania przedsibiorcze waha si w granicach od 20 do 50 procent. Std nawet w rodzinach wybitnych przedsibiorcуw trafiaj si kompletni nieudacznicy biznesowi. Bez wtpienia wan spraw jest inteligencja ogуlna (IQ), bez ktуrej raczej trudno sobie wyobrazi osignicie sukcesu w jakiejkolwiek dziedzinie ycia (wyjtkiem s tacy samorodni twуrcy, jak np. Nikifor). Trzeba jednak zwrуci uwag na to, e osoby z wysokim ilorazem inteligencji ogуlnej niejednokrotnie wcale nie staj si wybitnymi biznesmenami, jeli brakuje im inteligencji emocjonalnej (IE). Zdaniem psychologуw, ta ostatnia liczy si w yciu czsto bardziej ni inteligencja ogуlna. Ostatnie badania naukowcуw z Ohio State University dowiodly, e o duych zarobkach i sukcesach w yciu w wyszym stopniu ni 3
inteligencja ogуlna decyduje tryb ycia, a zwlaszcza wychowanie, przyzwyczajenia i wlanie inteligencja emocjonalna. W przypadku tej ostatniej chodzi w skrуcie o umiejtno rozpoznawania i rozumienia wlasnych i cudzych emocji oraz panowania nad nimi, ktуra umoliwiaj dobr wspуlprac z innymi ludmi. W szczegуlnoci osoby wytwarzajce wokуl siebie cieplo, rado i ch udzielania pomocy innym ludziom otwieraj due pole dla ksztaltowania swojej przedsibiorczoci osobistej. Rуwnie wanym czynnikiem wywierajcym wplyw na przedsibiorczo osobist jest bez wtpienia wiedza i wyksztalcenie (W), chocia kady moe wskaza bardzo wiele przypadkуw ludzi slabo wyksztalconych, ktуrzy dziki pracy nad sob stali si wybitnymi mami stanu, handlowcami, finansistami itp. Take odwrotnie, wiele osуb wysoko wyksztalconych nie moe si pochwali jakimikolwiek osigniciami. Mimo tego wikszo przedsibiorcуw posiada jednak wysze wyksztalcenie oraz przejawia ch ciglego zdobywania wiedzy. Wreszcie bardzo wanym czynnikiem wplywajcym na przedsibiorczo osobist jest motywacja (M), bez ktуrej nawet silne predyspozycje genetyczne, wysoki iloraz inteligencji oraz znaczca wiedza i wysokie, wszechstronne wyksztalcenie mog niewiele znaczy. Mona zaryzykowa twierdzenie, e dopiero wysoka motywacja osobista uruchamia potencjal tkwicy we wszystkich poprzednio wymienionych czynnikach przedsibiorczoci osobistej. Jeli bliej przypatrzymy si konfiguracji wszystkich czynnikуw ksztaltujcych przedsibiorczo osobist, dojdziemy do wniosku, e zarуwno inteligencja emocjonalna, jak i w znacznym stopniu wyksztalcenie i wiedza, a take motywacja zale glуwnie od sposobu wychowania. Dlatego w dalszej czci opracowania wicej uwagi powicimy wlanie systemowi wychowawczemu stosowanemu w rodzinie, w szkole i w uczelni. System wychowawczy jako rуdlo przedsibiorczoci osobistej Badania nad przedsibiorczoci dowodz, e okrelony typ rodowiska rodzinnego, edukacyjnego, kulturowego i spolecznego moe sprzyja lub przeszkadza rozwijaniu cech przedsibiorczych. Niektуrzy uwaaj, e pierwotne jest jednak rodowisko spoleczne, a zwlaszcza system wartoci dominujcy w rodzinie i szkole, poniewa przedsibiorczo osobist mona ksztaltowa od najmlodszych lat, a nawet uczy jej w szkole, a potem na studiach. Przedsibiorczoci osobistej, w tym take inteligencji emocjonalnej naley uczy ju w szkole. Chodzi w szczegуlnoci o uwiadomienie mlodym ludziom, a nawet o nauczenie 4
ich planowania sobie ycia oraz o pokazanie im mdrej i inteligentnej drogi realizacji swoich marze i celуw yciowych. Malo kto (a zwlaszcza mlody czlowiek) zdaje sobie spraw z tego, e istniej w yciu dwa wane momenty: chwila narodzenia oraz moment uwiadomienia sobie tego, po co czlowiek yje. Tej drugiej chwili wiele osуb, niestety, nigdy nie dowiadcza. Dlatego moliwie wczesne uwiadomienie nastolatkom tych faktуw jest bardzo wane. Jeli to wiemy i jeli cele s odpowiednio atrakcyjne, moemy w sposуb aktywny, przedsibiorczy i z pelnym zapamitaniem podj si ich realizacji. Chodzi o to, aby - mуwic slowami prof. Janusza Czapiskiego - nauczy ich konstruowania ze swego ycia spirali w gуr, ktуra jeli si uda, wiedzie ich coraz wyej i wyej. Trzeba zwrуci mlodym ludziom uwag, e - mуwic brutalnie - ycie bez celu jest yciem bez sensu. Rуwnie wymowne jest w tej kwestii polskie przyslowie, mуwice e Kto nie wie dokd idzie, zajdzie gdzie indziej. Naley zatem skloni mlodego czlowieka do czstego zadawania sobie kilku pyta : - dlaczego robi wlanie to, co robi, a czego bardzo nie lubi? - co innego mуglbym robi, co lepiej pasuje do mojej osobowoci i co jest zgodne z moimi talentami? Zachowania czlowieka, ktуry nie wyznacza sobie celуw, s ksztaltowane nie przez to, co chcialby robi, ale przez to, co mu przynosi ycie. Wpada wуwczas w codzienne, bezmylne odrabianie zada, ktуrych wcale nie chcial i ktуre nie daj adnej satysfakcji. Wtedy ycie samo wypelnia pustk mentaln, narzucajc mu zachowania, ktуrych nie pragnl, ale musi realizowa. Czlowiek staje si bezwolnym ,,korkiem na wodzie miotanym falami ycia" bez celu i bez sensu. Aby do tego nie dopuci, trzeba stara si by kowalem swego losu, czyli wiadomie ksztaltowa swуj czas. Przedsibiorczo wymaga optymizmu, ktуry sprzyja sukcesom i dlatego naley si go uczy. Sukces w yciu zaley nie tyle od inteligencji w ogуle, co od inteligencji emocjonalnej, a szczegуlnie od sposobu mylenia o wiecie oraz od pozytywnego nastawienia do innych. To pozwala dziala w nadziei, e wyznaczone cele uda si zrealizowa mimo licznych przeszkуd. Nawet jeli co si nie udaje, optymista ocenia takie sytuacje jako przejciowe, stanowice kolejne dowiadczenia na drodze do sukcesu. Dlatego korzystajc z mdrych podpowiedzi rodzicуw i nauczycieli, naley moliwie wczenie przyj optymistyczny sposуb mylenia. Wan rol w tym procesie maj do spelnienia zwlaszcza szkola i uczelnia. Poprzez ksztaltowanie wysokiej motywacji, samooceny i wiary w swoje moliwoci mona wykrzesa w mlodym czlowieku wiele entuzjazmu i sily, aby mуgl wzi 5
swoje losy we wlasne rce. Wysoka samoocena i motywacja s poywk dla przedsibiorczoci osobistej potrzebnej do sterowania swoim losem. Kto, kto nie jest wiadomy swoich celуw, wypelnia ycie dzialaniami przypadkowymi, na ktуre nie ma wplywu. Tymczasem my sami moemy, a wlaciwie powinnimy, uklada sobie scenariusz ycia. Rуwnie szkola lub uczelnia powinna nam pomaga w wybieraniu celуw bardziej chwalebnych i trudnych, ale lepiej dostosowanych do wrodzonych talentуw oraz moliwoci intelektualnych. Cele trudne, lecz osigalne, bardziej motywuj do wysilku i daj lepsze wyniki. Poprzeczk postawion zbyt nisko latwo przeskoczy, co nie daje satysfakcji i niczego dobrego nie uczy. Czlowiek zostaje wtedy karzelkiem na cale ycie. Tylko wielokrotnie ponawiane prуby przeskoczenia poprzeczki zawieszonej wysoko, ale na miar naszych moliwoci, przynosz pelni zadowolenia i wiary w siebie. System starannie obmylonych malych kroczkуw daje w dluszym okresie wspaniale sukcesy. Kadorazowe ustawianie poprzeczki naley jednak pozostawi samemu zainteresowanemu bez silowego narzucania mu czegokolwiek. Mona jednak podpowiada i doradza, a take zachca do wikszego wysilku. Nieproponowanie mlodemu czlowiekowi niczego dodatkowego poza szkol, tylko dlatego, aby nie zabiera mu dziecistwa, skazuje go na dryfowanie po morzu latwizny i bezradnoci w yciu doroslym. Taki czlowiek nigdy nie bdzie przedsibiorczy i nigdy wiele w yciu nie osignie. Du rol w ksztaltowaniu przedsibiorczoci ludzi odgrywa kultura i warunki materialne, w ktуrych dany czlowiek zostal wychowany. Zdaniem psychologуw, ludzie wychowywani w kulturze wiadomego rozpieszczania i zbyt cieplarnianych warunkуw maj mniejsze predyspozycje do rozwoju swojej przedsibiorczoci. Jeli maj dostatek dуbr na wycignicie rki, nie maj potrzeby walki i denia do zdobywania czego ponadto. Nie maj zreszt okazji do czynienia tego, bo niemal wszystko jest im z gуry dane. Poniewa psychologowie uwaaj, e czynniki genetyczne wplywaj na pewne cechy osobowociowe, takie jak np. inteligencja ogуlna czy przedsibiorczo, raczej w niewielkim stopniu, o reszcie decyduj warunki wychowawcze i rodowiskowe. Na ycie dziecka i nastolatka oraz na jego rozwуj wplywaj oczywicie niezliczone czynniki, ktуrych sily nie da si okreli liczbowo w konkretnym przypadku. Niektуrzy psychologowie ostrzegaj jednak, e wysoki status materialny i zbyt dobre warunki wychowawcze wcale nie musz przeklada si na wysok motywacj do nauki, inteligencj oraz aktywno yciow. To, e rodzice daj dziecku wszystko, powicajc si materialnie, moralnie i psychicznie ponad sily i rozsdek owocuje nieraz niewdzicznoci, niewlaciwym zachowaniem i cechami osobowoci zupelnie nieprzystajcymi do oczekiwa. 6
Jednym z wanych czynnikуw kulturowych i spolecznych oslabiajcych przedsibiorczo osobist jest beztroskie dziecistwo i do powszechnie lansowana przez niektуrych rodzicуw koncepcja bezstresowego wychowywania dzieci. Tymczasem beztroskie dziecistwo pozbawione jakiegokolwiek wysilku i problemуw wymylili raczej nie najmdrzejsi rodzice, ktуrzy rozpowszechniaj pogldy, e uczciwa praca i nauka, polczone z konkurencj w szkole s rzekomo szkodliwe dla rozwoju dziecka. Z kolei niektуrzy bogaci rodzice kieruj si chci dania swym, najczciej jedynakom, wszystkiego, czego tylko zapragn i czego sami w dziecistwie nie mieli. W rezultacie dzieci takie nie musz ani w domu, ani w szkole wykonywa adnych obowizkуw, yjc w cieple i wygodzie. Zreszt nie mog tego robi, bo telewizor i komputer oraz bawienie si rуnymi zabawkami cywilizacyjnymi, a take bogate ycie towarzyskie pochlania im caly czas, ktуrego ju nie wystarcza na adne obowizki. W zwizku z tym na wszelkie uwagi i wymagania rodzicуw oraz nauczycieli reaguj agresj, buntem i arogancj. W ten sposуb powoli ronie pokolenie najbardziej rozpieszczonych i niewychowanych dzieciakуw w historii ludzkoci, z ktуrych pуniej rekrutuje si armia nieudacznikуw i bezrobotnych, a wic ludzi biernych i nastawionych roszczeniowo do wiata. Takie zachowania nie zapewniaj mlodym ludziom prawidlowego rozwoju osobistego i yciowego sukcesu. Poniewa nigdy wczeniej nie musieli o nic walczy, uwaaj e wszystko im si naley ­ zarуwno od rodzicуw, jak i od wladz. Przez to oslabieniu ulega ich przedsibiorczo osobista, tak potrzebna potem w doroslym yciu, a zwlaszcza w biznesie. Mуwic o korzystaniu przez dzieci i mlodzie z telewizji psychologowie zwracaj uwag, e mlode osoby, ktуre siedz przed telewizorem dluej ni 3 godziny dziennie maj problemy z nauk oraz koncentracj w szkole. Problem dotyczy zreszt nie tylko dlugoci czasu, ktуry spdzaj przed szklanym ekranem. Okazuje si, e nie czerpi adnej wiedzy z audycji, gdy fascynuje ich glуwnie bierne ogldanie plytkich programуw rozrywkowych. Ma to potem wplyw rуwnie na ich dorosle ycie, w ktуrym trzeba jednak pewnego wysilku, aby dosta si na studia i aktywnie zdobywa wiedz, a nastpnie pi si w karierze zawodowej. Brak te u mlodziey, a nawet studentуw szalestwa samodzielnego czytania, ktуre jeszcze 20-30 lat temu ksztaltowalo mlod wyobrani, pd do dzialania i przedsibiorczo. wietne ksiki biograficzne o szlachetnych bohaterach pelnych werwy i zapalu wyrabialy w mlodziey hart ducha, aktywno i wol walki oraz ch zdzialania czego wielkiego w slusznej sprawie. Teraz nawet wrуd lektur obowizkowych trudno znale podobne pozycje literackie. 7
Wspominajc o czytelnictwie wrуd mlodziey, warto zwrуci uwag na niepokojce zjawisko ciglego obniania si skali korzystania przez nastolatkуw, a nawet studentуw ze rуdel pisanych. Z anonimowych ankiet przeprowadzonych ostatnio wrуd studentуw kilku uczelni wylania si przeraajcy obraz czytelnictwa. Okazuje si, e 58% studentуw nie czyta adnej gazety codziennej, a 52% adnego tygodnika. Poza tym a 38% przyznalo si, e w okresie ostatniego roku nie przeczytalo adnej ksiki beletrystycznej. Skd wic maj czerpa wzory przedsibiorczoci osobistej, nie mуwic o koniecznoci ciglego ladowania akumulatorуw wiedzy? Trzeba przyzna, e dramatycznie pogarszaj si w rodzinach i w szkolach warunki zdrowotne sprzyjajce ksztaltowaniu inteligencji emocjonalnej oraz przedsibiorczoci osobistej mlodziey. Jak mona tego wymaga od mlodych ludzi, skoro zdaniem psychologуw ju polowa nastolatkуw i 20% studentуw przejawia oznaki depresji, a co trzeci przyznaje si do myli samobуjczych. Poza tym zdaniem psychiatrуw, wyraonym w Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2008-2012, sporzdzonym na zlecenie Ministerstwa Zdrowia, ju prawie milion nastolatkуw wymaga stalej opieki psychiatrycznej. Wynika to czciowo z zapracowania rodzicуw, pochlonitych robieniem kariery albo pogoni za pienidzmi, duego bezrobocia, problemуw alkoholizmu itp., ktуre utrudniaj, a nieraz wrcz uniemoliwiaj, wlaciwe sprawowanie funkcji wychowawczych. Rodzice tlumacz si, e nie maj czasu porozmawia ze swoim dzieckiem i wyslucha jego problemуw, ktуre go przerosly. Brak czasu jest jednak czsto urojony, poniewa znaczn jego cz powicaj ogldaniu jalowych programуw telewizyjnych i bawieniu si komputerem lub zbyt bogatemu yciu towarzyskiemu. Prawdziwej i przyjacielskiej rozmowy ze strony rodzicуw nie zastpi mlodemu czlowiekowi nawet wysokie kieszonkowe oraz zwolnienie z wykonywania wszelkich obowizkуw domowych. Wprost przeciwnie, mlodzi ludzie staj si wtedy jeszcze bardziej zamknici w sobie, krnbrni, wymagajcy, zaborczy i egoistyczni. Wszystkie te cechy s przecie przeciwiestwem przedsibiorczoci osobistej, ktуra rodzi si dziki wysokiej, zdrowej motywacji stymulowanej przez rodzicуw i wychowawcуw. Rуwnie nauczyciele unikaj szczerych rozmуw, dyskusji i prawdziwych kontaktуw ze swymi wychowankami. Wiele nastolatkуw ogarnia poczucie osamotnienia i zagubienia, prowadzce do wniosku, e nie maj po co y. Zamiast szuka pomocy u doroslych wpadaj w depresj, decyduj si na rozwizania skrajne, ktуrymi s ucieczki z domu, wagarowanie, narkotyki, a nawet samobуjstwo. Malo kto wie, e ju 40-50% dzieci w szkolach podstawowych nie ma poczucia sensu ycia, a 30% miewa rуwnie myli samobуjcze. Jak w takiej sytuacji myle 8
o wyrabianiu u mlodziey przedsibiorczoci osobistej? Bezradni, a nawet niewiadomi tego s rodzice i nauczyciele, cho to do nich przede wszystkim naley ksztaltowanie prawidlowych wzorcуw zachowa swoich podopiecznych. Pewnym rozwizaniem jest model tradycyjnej, wielopokoleniowej rodziny, w ktуrej ratunkiem moe by babcia lub dziadek Zawsze mona do nich przyj i si zwierzy, bo mdro i dowiadczenie dziadkуw wcale nie jest ludowym mitem. Dziki temu depresje u mlodziey wystpuj w takich rodzinach bardzo rzadko. Ale czy dziadkowie wychowywani kiedy w zupelnie innych warunkach s w stanie sprosta wszystkim wyzwaniom przedsibiorczoci stawianym dzisiaj mlodym ludziom przez konkurencj szalejc na globalnym rynku? Mog to zrobi wylcznie wiatli rodzice i nauczyciele o wysokim ilorazie inteligencji emocjonalnej, a zwlaszcza empatii, ktуrej im brakuje i ktуrej trzeba ich samych dopiero uczy. Warto odpowiednio wczenie uczy dzieci i nastolatki umiejtnoci gospodarowania pienidzmi. Dziki temu mlody czlowiek ma szans nauczy si trudnej sztuki planowania i wydawania pienidzy, samodzielnoci, oszczdnoci i przedsibiorczoci w gospodarowaniu finansami. Trzeba jednak przestrzega pewnych zasad, aby nie wypaczy idei wychowywania w duchu gospodarnoci i zapobiegliwoci. W szczegуlnoci psychologowie uwaaj, e nie naley : - dawa pienidzy za wykonywanie przez dziecko normalnych obowizkуw (wyrzucanie mieci, podlewanie kwiatkуw, odrabianie zada, sprztanie swego pokoju itp.); - placi za dobre stopnie w szkole, bo pienidze nie mog by jedyn motywacj do wywizywania si ze szkolnych obowizkуw; - dawa, zwlaszcza malym dzieciom zbyt duych pienidzy, natomiast trzeba robi to czciej np. co tydzie 5-10 zlotych albo co dwa tygodnie po 20; - dawa dodatkowych kwot tylko dlatego, e dziecko wydalo ju do niefrasobliwie posiadane oszczdnoci (godzc si na dodatkowe wyplaty, nie nauczymy dziecka gospodarnoci); - zabrania dziecku samodzielnego finansowania swoich drobnych zachcianek, takich jak: lody, lizaki, guma do ucia, bilet do kina itp. (w razie chci zakupu wymarzonego ciuszka lub zabawki mona w uzasadnionych przypadkach si jedynie doloy); - narzuca dziecku w kadym przypadku wlasnego zdania w kwestii wydawania pienidzy, co nie przekrela koniecznoci tlumaczenia mu np. szkodliwoci kupowania lakoci lub fast foodуw; 9
- wyplaca kieszonkowego, w razie gdy dziecko dopuszcza si bardzo powanych wykrocze np. wagarowania, sigania po papierosy itp.; - wstrzymywa kieszonkowego za slabe stopnie, gdy moe to wrcz poglbi problemy dziecka (warto jednak na ten temat z nim rozmawia pytajc jak poradzi sobie z tym problemem); - zabrania dziecku zarabiania pienidzy przez podejmowanie rуnych drobnych prac, dostosowanych jednak do jego moliwoci (roznoszenie ulotek, gazet, podlewanie u kogo kwiatkуw itp.), poprzez prac dziecko poznaje rуdla bogacenia si oraz warto pracy i pienidzY. Okazuje si, e w Chinach nie zdaje egzaminu politykA Planowania rodziny zmierzajca do posiadania jedynakуw. Kiedy w tym wielkim kraju liczne potomstwo bylo synonimem szczcia i pomylnoci. Teraz pojawilo si jednak pokolenie rozpieszczonych jedynakуw, zwanych ,,malymi cesarzami", o ktуrych mуwi si, e w miar dorastania staj si egoistami o niskim ilorazie inteligencji emocjonalnej i spolecznej. Maj wszystko, z nikim nie musz si w rodzinie dzieli i z nikim liczy oraz wszystko im si naley. Tak wic cigle malejca, zreszt rуwnie w Polsce, wielodzietno nie sprzyja ksztaltowaniu przedsibiorczoci mlodych ludzi. Mlodzi polscy studenci wyjedajcy za granic, pytani tam o swoje dotychczasowe dowiadczenia zawodowe, robi ze zdumienia wielkie oczy, dowiadujc si, e mlodzie zachodnia, pochodzca nawet z bogatych domуw, pracuje dorywczo w rуnych firmach z reguly ju od 14 roku ycia. Pracuj najczciej w barach, restauracjach, redakcjach gazet, organizacjach charytatywnych, szpitalach itp. Ucz si i studiuj na ogуl daleko od swojego domu rodzinnego, wic musz zarobi na utrzymanie i drobne wydatki. W ten sposуb nabywaj dowiadczenia i zaradnoci yciowej, ktуra jest pуniej tak potrzebna w doroslym yciu. Pokolenie przesytu konsumpcyjnego i tzw. bezstresowego wychowania, nazywane na zachodzie ,,generacj Y" pozbawione jest czsto takich wartoci, jak: szacunek do pracy, inicjatywa, uczciwo, wspуlczucie, przyja, praca zespolowa, empatia, porzdek i dyscyplina, czy warto samodzielnie zarobionych pienidzy. Z ostatnich bada psychologуw amerykaskich, przeprowadzonych wrуd doroslych wynika, e ci, ktуrzy w dziecistwie dowiadczyli zbytniej poblaliwoci i wolnoci ze strony rodzicуw i nauczycieli znacznie gorzej radzili sobie z wyzwaniami w pracy i w ogуle w doroslym yciu. Ci, ktуrzy za mlodu otrzymywali wszystko zbyt latwo i za wczenie, czciej doznawali rozczarowa i niepowodze yciowych. Mieli te na ogуl roszczeniowy stosunek 10
do wiata, ktуry uniemoliwia osiganie sukcesуw. Czciej rуwnie byli pacjentami przychodni psychologicznych, psychiatrycznych, instytucji charytatywnych oraz rуnych orodkуw pomocy spolecznej. Zbytnia poblaliwo i usluno rodzicуw wobec dzieci rodzi w nich postawy egoistyczne i bierne oraz chorobliw koncentracj na wlasnej osobie. Tacy ludzie siedz pуniej bezczynnie i tylko cigle martwi si o zasilki, zamiast aktywnie szuka rozwiza i prуbowa zmieni swуj los na lepszy. Nie wywizuj si take z obowizku opieki na swymi starymi i czsto niedolnymi rodzicami. Dzisiaj uwaa si, e zamiast niezdrowej i przesadnej troski rodzicуw o dzieci trzeba obarcza je, od najmlodszych lat obowizkami i zagrzewa do walki, a nie usuwa spod nуg wszystkie przeszkody. Mуwi o tym japoskie przyslowie, z ktуrego wynika, e: Mlode drzewko nie smagane deszczem i wichrem rzadko kiedy wyrasta na silne i zdrowe. Nie inaczej wyraono to w polskim przyslowiu gloszcym, e: Czym skorupka za mlodu nasiknie, tym na staro trci. Tylko w taki sposуb rodzi si ju w mlodoci cecha zdrowej przedsibiorczoci osobistej, tak pуniej potrzebnej w yciu doroslym. Studium przypadku pt. Strajk rodzicуw Niektуre dzieci s tak leniwe i rozpieszczone przez swoich rodzicуw, e nie chc wykonywa w domu nawet najmniejszych obowizkуw. Nie s sklonne tego robi nawet wtedy, gdy rodzice s chorzy lub gorzej si czuj. By zdyscyplinowa swoje dzieci pewne schorowane malestwo z Florydy oglosilo ,,Strajk rodzicуw", odmawiajc prania, gotowania, sprztania, zmywania naczy, wynoszenia mieci i wykonywania innych prac domowych na rzecz swoich nastolatkуw. Podjli tak desperacki krok, kiedy wczeniej nie pomoglo ani wstrzymanie kieszonkowego, ani nawet wprowadzenie zakazu ogldania telewizji i bawienia si komputerem. Haslem wywolawczym strajku bylo danie elementarnego szacunku i pomocy w domu. Niestety, strajk okazal si nieskuteczny, poniewa dzieci nie potrafily niczego zrobi, bo nikt ich tego wczeniej nie nauczyl i tego nie dal. Nie nauczyl ich take nikt wysilku oraz szacunku do starszych, slabszych i pokrzywdzonych przez los. Zbyt konsumpcyjny i roszczeniowy styl ycia, zaczynajcy si najczciej w dziecistwie, nie sprzyja aktywnoci, a przez to pуniej i przedsibiorczoci doroslych. 11
Rуwnie zly wplyw na przedsibiorczo osobist mlodych ludzi ma czsto spotykane strofowanie ich przez rodzicуw lub wychowawcуw albo bezustanne stosowanie nakazуw i zakazуw bez pozostawiania im jakiejkolwiek swobody i wlasnego zdania. Jeeli w dodatku mlody czlowiek cigle tylko slyszy: ,,tego nie dotykaj", ,,zostaw to", ,,nie poplam", ,,popiesz si", ,,zjedz wreszcie", ,,wsta", ,,usid", ,,zrуb to, czy tamto", wуwczas staje si bezwoln i bezmyln istot pozbawion wszelkiej inicjatywy i samodzielnoci. Niejednokrotnie takie postpowanie rodzicуw opatrywane jest take epitetami w rodzaju: ,,ty leniu", fajtlapo, brudasie, gamoniu, nieudaczniku, niezdaro", co sprawia, e nastolatek zaczyna w to autentycznie wierzy. Wtedy nic ju nie uratuje go od totalnego zniechcenia, a nawet depresji czy choroby psychicznej oraz powanych nastpstw na cale ycie. W niektуrych rejonach Japonii popularna stala si prosta metoda wychowawcza, stosowana od najwczeniejszych lat ycia dziecka, znana pod nazw ,,metody 10 S". Jej zadaniem jest wpajanie dzieciom i mlodziey takich cech i cnуt charakteru, jak: inicjatywa, aktywno, spryt, pracowito, innowacyjno, samodzielno itp., bdcych w jakim sensie synonimami przedsibiorczoci osobistej. Zwrot ,,10 S" oznacza dziesi podstawowych slуw japoskich, ktуre odpowiadaj takim naszym pojciom, jak: - samodzielno, spryt i zaradno, - sumienno, - staranno i skrupulatno, - samodyscyplina i samozaparcie, - schludno i czysto, - sprawno dzialania, - samodoskonalenie w nauce i w pracy, - szlachetno, serdeczno i uczynno, - solidarno, spoleczno i zespolowo, - skromno, slowno i posluszestwo. Te proste cechy s wpajane dzieciom i mlodziey ju od najmlodszych lat, najpierw w czasie zabawy, a pуniej w trakcie wykonywania drobnych obowizkуw domowych i szkolnych, aby ,,weszly im w krew" i staly si codziennym nawykiem. Pуniej maj by przydatne w yciu oraz w pracy zawodowej i spolecznej. To wlanie na kanwie tych cech powstaj pуniej w przedsibiorstwach japoskich slynne kola jakoci oraz system kaizen, bdcy spolecznym i powszechnym ruchem ciglego doskonalenia wszystkiego dookola. Dziki tym walorom i cnotom, produkty japoskie slyn w wiecie z doskonalej jakoci 12
i oryginalnoci rozwiza. Nie zrodzily si one samoistnie z niczego, ale wyksztalcaly si przez pokolenia w procesie mudnego procesu wychowawczego. W USA prawie polowa Amerykanуw to aktywni wolontariusze, ktуrzy przynajmniej raz w tygodniu wiadcz bezinteresownie pomoc ssiadom, osobom starszym i niepelnosprawnym oraz wszystkim tym, ktуrzy jej potrzebuj. W dodatku powszechne jest spontaniczne sprztanie w wolnych chwilach wlasnego otoczenia, a nawet osiedla, w ktуrym si mieszka. S to dzialania calkowicie dobrowolne i samorzutne, podyktowane potrzeb chwili oraz uwicone tradycj wynikajc z trudnego okresu pionierskiego zasiedlania kiedy surowej natury. Aby wуwczas przey w tak trudnych warunkach, taka wzajemna, bezinteresowna pomoc ssiedzka byla absolutnie konieczna. Tradycja ta trwajca do dzi jest w do religijnym spoleczestwie amerykaskim wyrazem miloci bliniego. Wszystko to wyzwala i cementuje przedsibiorczo osobist, ktуra potem przeklada si na ycie zawodowe i spoleczne. W Polsce liczba osуb sklonnych do wiadczenia bezinteresownej pomocy innym, obcym ludziom jest symboliczna i cigle maleje, a jeli nawet takie osoby istniej, to robi to glуwnie po to, aby zdoby referencje i mуc to udokumentowa w CV, potrzebnym pуniej przy ubieganiu si o prac. A dziw bierze, e przy tak ogromnej skali bezrobocia w Polsce i masie osуb rzekomo wyznajcych milo bliniego, liczba ludzi dobrej woli, wolontariuszy i spolecznikуw sklonnych pomaga innym jest tak mala. Nadal wielu uwaa, e altruizm albo praca ,,za friko" jest frajerstwem i nieporozumieniem, ktуrym nie warto si zajmowa. Tymczasem pole do popisu dla filantropii i aktywnoci spolecznej, a przez to przedsibiorczoci osobistej jest w Polsce przeogromne. Ile wokуl nas jest osуb starszych i niepelnosprawnych, ktуre same nie potrafi sobie poradzi w wielu sprawach. Poza tym popatrzmy na wygld naszych osiedli, parkуw, lasуw, rzek, podwуrek, a nawet na ulic. Jak wiele tam mieci, gruzu, balaganu i nieporzdku. Prawie nikt z mieszkajcych tam lub przechodzcych ludzi tego nie zauwaa i nie jest przekonany, e to take i jego problem. W dodatku gdyby prуbowal co z tym zrobi, uznano by go za naiwniaka, dziwolga lub niespelna rozumu. A przecie przedsibiorczo osobista zaczyna si ju w dziecistwie od troski o dobro wspуlne oraz od walki ze zlem i wszelkimi nieprawidlowociami w najbliszym otoczeniu. Obojtno spoleczna i znieczulica lub egoistyczne zachowania skierowane wylcznie na zapewnienie wlasnej wygody i korzyci s wlanie zaprzeczeniem przedsibiorczoci. Glуwnym antagonist przedsibiorczoci osobistej jest lenistwo, gnuno i znieczulica spoleczna. Ludzie leniwi nigdy nie realizuj tak do koca swoich obowizkуw, 13
a w najlepszym przypadku robi to na poziomie minimum, a wic tak, aby nie narazi si na zarzut niesumiennoci. Nigdy te nie spelniaj oczekiwa swoich bliskich, ani szefуw. Trudno wic, aby byli predestynowani do kariery i osigania sukcesуw. Na sukces w yciu mog liczy tylko ludzie starajcy si zawsze realizowa podstawow zasad sukcesu osobistego: Obowizki plus. Oznacza ona, e sukces yciowy osigaj tylko ci, ktуrzy zwykle przekraczaj swoje obowizki oraz daj z siebie spontanicznie i samorzutnie o wiele wicej ni wynika to z ich powinnoci i oczekiwa otoczenia. Nale do nich przykladowo ci uczniowie lub studenci, ktуrzy z wlasnej inicjatywy cieraj w sali wykladowej tablic, gasz po zajciach wiatlo, zamykaj okna, drzwi, schyl si po papierek itp. Takich uczniуw i studentуw spotyka si dzisiaj ju coraz rzadziej. Nie jest to co prawda ich powinnoci, ale na takie sprawy nie zwraca si w szkolach i uczelniach w ogуle uwagi. Przedstawiona zasada sukcesu osobistego: Obowizki plus, zwraca uwag, e nic nie rodzi si bez osobistej inicjatywy, dodatkowego wysilku i samozaparcia, ktуre cechuj ludzi przedsibiorczych. Pierwotnym kluczem do przedsibiorczoci jest kultura wychowania w rodzinie, w szkole czy w czasie studiуw, polegajca na przyswojeniu sobie wanej, chocia prostej przecie filozofii inicjatywy, aktywnoci, zaradnoci i wzajemnej pomocy oraz gotowoci do czynnego wspierania swoich najbliszych, a take osуb zupelnie obcych potrzebujcych pomocy. Takie postawy glosz przecie wszystkie wielkie religie wiata, a take logika i nasze zwykle czlowieczestwo, a jednak nie potrafimy ani wlasnym przykladem, ani argumentami slownymi przekona ludzi do tej oczywistoci. Chodzi, mуwic najprociej o to, aby rano wstajc, albo idc ulic lub jadc autobusem cigle zadawa sobie pytanie: Co mog dzisiaj, a nawet w tej chwili zrobi dla innych? Nawet najmniejsze dziecko, a take osoba bezrobotna, zagubiona i zniechcona do ycia zawsze, jeli tylko zechce, znajdzie odpowied na takie pytanie. Wystarczy tylko szerzej otworzy oczy i serce, dostrzegajc drugiego, potrzebujcego bliniego. Wlanie od tak prostych rzeczy zaczyna si przedsibiorczo osobista i droga do sukcesu. 14
Elementarz osobistej przedsibiorczoci i sukcesu yciowego1 1. ycie jest takie, jak twoje myli, dlatego zawsze myl pozytywnie, pozwalaj sobie na miale marzenia i rуb wszystko, aby to, co wydaje si niemoliwe, konsekwentnie przeksztalca w rzeczywisto. 2. Zamiast czeka, a co si samo wydarzy, jasno planuj, a potem konsekwentnie realizuj swoje cele, bo ycie bez celu jest yciem bez sensu. 3. Unikaj yciowego chaosu, to znaczy yj mdrze i konsekwentnie wedlug planуw dlugoletnich, rocznych i dziennych, sporzdzanych na pimie, co przeloy si w kocu na konkretne osignicia. 4. Pamitaj o Zasadzie 20/80, ktуra glosi, e 20% najwaniejszych zada decyduje w 80% o sukcesie i odwrotnie : 80% twoich wysilkуw nie ma na sukces adnego wplywu. 5. Cigle laduj swуj akumulator mdroci, czyli codziennie si ucz i duo czytaj zgodnie z zasad 120 minut plus, a przez to stawaj lepszym, bo jeli nie bdziesz inwestowal w siebie, bdziesz nikim. 6. Bd kreatywny i innowacyjny, aby cigle doskonali swoje ycie i wszystko co robisz. 7. Rуb z pasj i radoci to, co robi musisz, bo tylko wtedy przestaniesz ciko pracowa. 8. Staraj si sluy innym i bd dla nich dobry, czyli we wszystkim co robisz dostrzegaj bliniego. 9. Zawsze dawaj z siebie wicej ni trzeba, czyli stosuj podstawow zasad sukcesu: Obowizki plus. 10. Nie zabijaj czasu i traktuj go jako bezcenny material, z ktуrego zbudowane jest ycie. 11. Aby nie zabraklo ci czasu na sprawy zasadnicze, zawsze wykonuj najpierw obowizki, a potem przyjemnoci. 12. Nie byloby sukcesуw, gdyby nie bylo poraek, dlatego kade niepowodzenie traktuj jako kolejne dowiadczenie i bodziec w deniu do celu. 13. Oceniaj wszystko, co robisz w kategoriach przyszlych korzyci, a nie teraniejszych przyjemnoci i dokonuj w tym zakresie prawidlowych wyborуw. 14. Bd wewntrznie zdyscyplinowany, dlatego rуb wszystko przedtem ni potem, bo kto robi potem, ten legnie pod plotem. 15. Kiedy dopada ci nuda albo lenistwo, mуdl si slowami w. Tomasza, doktora kociola: Panie Boe, pozwуl aby mi si tak chcialo, jak mi si nie chce, bo szataski grzech lenistwa, gnunoci i zaniedbania jest rуdlem wszelkiego zla, niegodziwoci i poraek yciowych. 16. Szukaj mdrych przyjaciуl i ludzi nietoksycznych, aby wzajemnie wymienia si mdroci, dobroci i szczciem. 17. Aby zosta milionerem, odkladaj i inwestuj na rуnych lokatach dlugoterminowych zawsze co najmniej 10% tego, co zarabiasz. 18. Jeli chcesz by bogaty zmniejszaj swoje potrzeby, a jednoczenie zwikszaj wysilki na rzecz ich spelnienia. 19. Pokonuj wszelkie trudnoci i przeciwnoci, bo komu nic nie jest za trudne, temu wszystko si udaje. 20. Dbaj o zdrowie ciala i duszy, pamitajc, e najlepszymi lekarzami na wiecie s: Doktor Dieta, Doktor Ruch i Doktor Dobry Humor, bo bez zdrowia, wszystkie denia do sukcesu bd tylko pustymi i bezsilnymi gestami. 1 Opracowanie wlasne autora. 15
Bibliografia H.H. Stevenson, M.J. Roberts, H.J. Grousebeck, new business Ventures and the Enterpreneur. Irwin Homewood, 1989. S. Kwiatkowski, Przedsibiorczo intelektualna, PWN, Warszawa 2000. R.W. Griffin, Podstawy zarzdzania organizacjami, PWN, Warszawa 1996. A.K. Komiski, Zarzdzanie w warunkach niepewnoci, PWN, Warszawa 2004. S.P. Robbins, D.A. DeCenzo, Podstawy zarzdzania, PWE, Warszawa 2002. B. Pietkiewicz, Los do wybrania. Pomocnik psychologiczny, Dodatek tygodnika ,,Polityka" 2007, nr 7. T. Kotarbiski, Traktat o dobrej robocie, Ossolineum, Wroclaw-Warszawa-Krakуw 1965. Abstract In the first part of the paper the author defines several Meanings of entrepreneurship, focusing mainly on definitions of personal entrepreneurship. As a result, he analyses main factors of personal entrepreneurship. Particular attention is devoted to the bringing-uP system. He also presents many ways and hints on how to shape entrepreneurship of pupils and students at school and during studies. Nota o Autorze Autor jest Kierownikiem Katedry Systemуw i Metod Zarzdzania Akademii Ekonomicznej w Katowicach. W uczelni pokonal cal drog - od asystenta do profesora zwyczajnego. Byl przez 10 lat dziekanem i prodziekanem Wydzialu Zarzdzania w AE Katowice. Zanim podjl prac na uczelni, pracowal przez 14 lat w przemyle. Posiada w swoim dorobku 420 publikacji, w tym 35 ksiek z zakresu zarzdzania. W roku biecym obchodzi 50-lecie pracy zawodowej. 16

H Bieniok

File: ksztatowanie-postaw-przedsibiorczych-modziey-w-rodzinie-szkole.pdf
Title: Microsoft Word - 23_Henryk Bieniok_msmdjt.doc
Author: H Bieniok
Author: Admin
Published: Thu Jun 14 11:57:32 2007
Pages: 16
File size: 0.2 Mb


for life-sciences majors, 7 pages, 0.54 Mb

, pages, 0 Mb
Copyright © 2018 doc.uments.com